روش اجراي هدفمندي يارانهها، افزايش نرخ ارز، افزايش نقدينگي و انتظارات تورمي، گزينههايي بود كه در نظرسنجي «تابناك» راجع به افزايش گراني و نرخ تورم در سال جاري از سوي مخاطبان ارزيابي شد. مردم با اكثريت آرا، افزايش نرخ ارز در يك سال اخير را مقصر اصلي در بروز گراني و افزايش نرخ تورم دانستند؛ اما چرا نرخ ارز؟
به گزارش «تابناك»، نظرسنجي اخير پيرامون چرايي افزايش نرخ تورم و گراني در يك سال اخير، نشان از آن دارد كه مخاطبان سايت، افزايش نرخ ارز در يك سال گذشته را مهمترين دليل و ريشه گرانيهاي اخير معرفي و شناسايي ميكنند.
بر پايه آمار و دادههاي به دست آمده از اين نظرسنجي، از ميزان كل آرا به رقم ۳۸۷۲۵ رأي، تعداد ۳۸.۲۱ درصد (۱۴۱۷۷ نفر) گزينه افزايش نرخ ارز را دليل گراني معرفي كردند كه ۱۳۰۴۷ نفر از كشور به اين گزينه رأي دادهاند.
همچنين معادل ۲۶.۷ درصد (۱۰۶۱۰ نفر) رشد دايم نقدينگي به ويژه در دولت نهم و دهم را عامل اصلي گراني دانستهاند كه ۸۹۷۷ نفر در داخل كشور به اين گزينه رأي دادهاند.
درباره روش اجراي هدفمندي (پرداخت يارانه نقدي و عدم حمايت كافي از توليد) نيز باي دگفت، معادل ۲۶.۰۲ درصد (۱۰۳۴۲ نفر) اين عامل را در افزايش گراني و نرخ تورم مقصر ميدانند كه معادل ۸۸۹۹ نفر از داخل كشور در اين زمينه همعقيده هستند.
اما كمترين آمار مربوط به انتظارات تورمي و گران فروشي است كه معادل ۹.۰۷ درصد (۳۶۰۵ نفر) به آن رأي دادهاند و از داخل كشور ۳۱۹۲ نفر اين گزينه را برگزيدهاند.
نتايج نهايي نظرسنجي تابناك
آنچه مشخص است، اين كه بيشتر افراد در درون كشور، افزايش نرخ ارز را مقصر اصلي گرانيها و بروز تورم ميدانند؛ البته اجراي هدفمندي و رشد نقدينگي نيز با ارقامي نزديك، عوامل اصلي افزايش نرخ تورم معرفي شدهاند.
اما چرا نرخ ارز؟
واگرايي نرخ ارز در بازار آزاد كه از سال گذشته شروع شده بود، در سال جاري و تقريباً همزمان با آغاز تحريمها به يك بحران اقتصادي تبديل شد و بهاي دلار در بازار آزاد، تقريباً در مقطعي به مرز چهار هزار تومان نزديك شد. نخستين شوك ارزي در زمستان سال گذشته و با جهش دلار از ۱۱۵۰ تومان به ۲۲۰۰ تومان رقم خورد. البته كار شوراي پول و اعتبار براي افزايش نرخ بهره به ۲۰ درصد، منجر به افت دلار تا ۱۶۰۰ تومان شد.
در افت ارزش ريال در برابر دلار و ديگر ارزها چند نكته وجود دارد: نكته نخست: در ده ماه گذشته، ريال تقريباً دو سوم از قدرت و ارزش خود را از دست داده و اين امر، مستقيم منجر به افزايش تورم و گراني در اقتصاد شد؛ همزمان بازار پول به شدت از حمايت بخش خصوصي و توليد ناتوان شد و ميزان بدهيهاي بانكي ۱۱۰ درصد افزايش يافت و به همين ميزان، رقم چكهاي برگشتي نيز رو به افزايش گذاشت. در واقع هدفمندي يارانهها، افزايش كاتاليزوري براي افزايش نرخ ارز بود.
نكته دوم: اطلاعات غير رسمي حاكي از آن است كه دولت در سال جاري، توانسته است نزديك ۳۰ درصد از درآمدهاي پيش بيني شدهاش را محقق كند. اين هيچ معناي ديگري ندارد، جز آن كه بانك مركزي مجبور به افزايش انتشار پول بدون پشتوانه براي جبران كسري بودجه دولت شده است. استقراض از بانك مركزي منجر به افزايش پايه پولي و در نتيجه انتشار پول بدون پشتوانه و كاهش ارزش ريال شده است. ميتوان گفت دومين كاتاليزور افزايش نرخ ارز، رشد نقدينگي بوده است.
نكته سوم: افت بيرويه ارزش ريال در يك چرخه مداوم از بياعتمادي در تقريباً يك سال، منجر به رجوع به ارزها و ابزار نقد شوندهاي شد كه دلار يكي از اين ابزارها بود. اين امر منجر به عرضه بيش از اندازه ريال در بازار و تقاضاي كششپذير براي دلار و ساير ارزها نيز بود كه خود به واگرايي بيشتر نرخ دلار در بازار آزاد كمك كرد.
اما تأثير مستقيم اين امر بر افزايش تورم چيست؟ نخست: اولين اثر افزايش نرخ ارز بر گراني و تورم در بازار، افزايش بهاي كالاهاي واسطهاي در زنجيره توليد بود كه مستقيم به واردات وابسته بودند. محدوديت در ارائه ارز همزمان با افزايش نرخ ارز، منجر به آن شد كه بهاي كالاهاي واسطهاي به شدت افزايش پيدا كند و در نتيجه محصولات نهايي گرانتر به دست مصرف كننده برسد. البته در چند مورد دولت تلاش كرد كه با كارهاي تعزيراتي، جلوي اين افزايش بيرويه قيمتها را بگيرد كه البته براي همه كالاها اجرايي نبود.
دوم: صرف كاهش ارزش ريال به معني كاهش قدرت خريد افراد است. درآمد ثابت افراد در نسبت با نرخ ارز در سال گذشته به معني آن بود كه اكنون سبد يكسان خانوار با ريال بيشتري بايد تأمين شود و در جايي كه درآمدهاي ريالي ثابت بوده، افزايش نرخ ارز با توجه به نكته اول، تأثير خود را در بروز تورم به خوبي نشان ميدهد.
سوم: در جايي كه دولت بنا به اعتراف خود، نرخ ارز را لنگر تورم معرفي ميكند و واردات بيرويه در سالهاي گذشته به دليل درآمد بالاي نفتي ميسر بود، افزايش نرخ ارز به دليل تحريم و كاهش درآمدهاي نفتي، كافي بود تا بسياري از اقلام وارداتي سابق براي واردات ديگر به صرفه نباشند و يا با هزينه بالاتري ـ كه بر دوش مصرف كننده بار ميشود ـ امكان پذير باشد؛ در نتيجه افزايش تورم با اين افزايش نرخ ارز ناگزير بوده است.
آمار اعلامي نرخ تورم از سوي بانك مركزي نيز هرچند با انتقادات بسياري به لحاظ غير واقعي بودن روبهروست، خود به خوبي تأثير نرخ ارز و افزايش آن را در ماههاي اخير نشان ميدهد. اين در حالي است كه بسياري از كارشناسان و اقتصاددانان خارجي بر اين باورند كه ايران به دليل همين افزايش نرخ ارز و افت ارزش ريال، دچار ابر تورم يا تورم حاد شده است. آمار نظرسنجي «تابناك» نيز نشان ميدهد كه بيشتر افراد اكنون افزايش نرخ ارز را عامل اصلي نرخ تورم معرفي ميكنند.
